Top of this document
Go directly to navigation
Go directly to page content

Kunstenaar

Marien Schouten

Verstuur een melding dat dit ding ongepast is

De Nederlandse identiteit?

Wie via de onopvallende entree de Groene Kamer van Marien Schouten (Andel 1956) betreedt in De Pont, komt in een ruim en hoog vertrek waarvan de wanden helemaal zijn bedekt met diepgroene tegels en wordt meteen volledig in het werk opgenomen. De Groene Kamer is het meest monumentale en architectonische werk van Schouten tot nu toe. Tegelijk heeft het een veelzijdige relatie met Schoutens schilderijen waarmee hij vanaf de jaren tachtig bekend is geraakt en waarvan De Pont ook enkele kenmerkende voorbeelden in de collectie heeft. In eerste instantie was de Groene Kamer als tijdelijke installatie opgebouwd in de grote zaal van het museum, nu heeft het een permanente opstelling gekregen in een kamer aan de lange gang van het gebouw.

Het vormt hier een eigen ruimte, waarmee meer recht aan de titel wordt gedaan.
Het plan voor het maken van een geheel betegelde ruimte ontstond toen Marien Schouten in 2000 een uitnodiging ontving voor een werkperiode aan het Europees Keramisch Werkcentrum (EKWC) in ’s-Hertogenbosch. Dat gaf hem een onverwachte kans om een voor hem nieuwe techniek te leren kennen en om de mogelijkheden van een nieuw materiaal te onderzoeken. Vanuit zijn belangstelling voor architectuur kwam Schouten op het idee om een wandtegel te maken waarmee een ruimte volledig zou kunnen worden ingericht. In eerdere installaties had hij al de architectonische ruimte bij zijn werk betrokken door in een tentoonstellingsruimte grote glaswanden of stalen hekken voor zijn schilderijen te plaatsen. Deze ingrepen vormden een fysieke barrière en bepaalden heel rigoureus de waarneming en beleving van zijn schilderijen. Zo wilde Schouten naar eigen zeggen de ‘schilderkunstige ruimte’ in verbinding brengen met ‘de architectuur van de ruimte waarin het schilderij zich bevindt’. Eerder deed hij dit onder meer door wandschilderingen te maken en door zijn schilderijen te voorzien van een ‘beslag’ van architectuur-ornamenten. Metalen platen, banden of stangen en soms ook houten planken werden tegen het schilderij geschroefd en maakten het zo tot een sculpturaal object. De zware ornamentiek van dit beslag verraadde een belangstelling voor de architectuur van Berlage.

De ‘schilderkunstige ruimte’ in het werk van Schouten bestaat meestal uit vlekkerige vormen (veelal diepgroen van kleur, later ook roestbruin) die zijn aangebracht over een strak raster van dunne lijnen. De groene, amorfe vormen contrasteren met het strakke lijnenpatroon en geven het beeld beweging en gelaagdheid. Rudi Fuchs noemde dit ooit ‘een veld van onbesliste spanningen en onvoltooid evenwicht’. Volgens hem ‘zoekt het voltooide schilderij een vreemd, labiel evenwicht – tussen orde en de overwoekering daarvan, door gewicht van kleur en vorm, tussen regelmatig ritme en ornament, beheersing en verstoring.’

Bovenstaande karakterisering van Schoutens schilderijen lijkt ook van toepassing op de Groene Kamer. De ruimte is van onder tot boven en helemaal rondom letterlijk behangen met groen geglazuurde tegels van ca. 25 x 65 cm. De hoeken zijn met speciale kromme tegels afgerond. De tegels hangen in een verspringend motief en horizontaal met de randen over elkaar waardoor ze een schubbenpatroon vormen. De toevoeging Slang in de titel verwijst hiernaar en drukt tegelijk iets uit van de beweeglijkheid die onder dit sobere patroon schuilgaat. De groene ‘huid’ is ontstaan door een licht kopergehalte in het glazuur. Tijdens het bakken kristalliseert het koper en ontstaat een metalig effect. De vlekkerige tekening is bij iedere tegel weer anders en valt in het productieproces maar ten dele te sturen. De kleurnuances tekenen zich af in het strakke ritme van het tegelpatroon en krijgen hierin een kader van regelmaat en ordening. Waar gewoonlijk een tegelwand een puur ornamentele functie binnen de architectuur heeft, gebruikt Schouten de tegels voor een volledige bepaling van de ruimte. Of eigenlijk om de bepaling van de ruimte op te heffen in het ‘labiele evenwicht en de onbesliste spanning’ van schilderkunstige en architectonische ruimte.

Tekst en foto met dank aan De Pont, Tilburg

CV Marien Schouten

Solotentoonstellingen
2009 Paul Andriesse, Amsterdam
2004 Skullpture, De Pont stichting voor Hedendaagse Kunst/De Pont Foundation for Contemporary Art,Tilburg
1998 Marien Schouten, Twee installaties/Two installations, Bonnefantenmuseum, Maastricht
1996 Het vieze tafeltje/The dirty table, Stedelijk Museum Amsterdam
1992 Marien Schouten, Kunsthalle Bern
1991 Marien Schouten, Galerie Konrad Fischer, Düsseldorf
1989 Marien Schouten, Galerie Konrad Fischer, Düsseldorf
1989 Marien Schouten, Tekeningen en schilderijen 1985-1989, Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam
1988 Marien Schouten, Oeuvres récentes, Institut Néerlandais, Parijs
1985 Marien Schouten, Recent werk/Recent works, Bonnefantenmuseum, Maastricht

Groepstentoonstellingen
2010 De Nederlandse identiteit? Marien Schouten, Job Koelewijn, David Jablonowski et al
2006 ‘Singer/Live’, Singer Museum, Laren (met Natasja Kensmil en Avery Preesman)
2004-2005 ‘Encounters with Modernism’ Shanghai Art, São Paulo, Museo d’Arte Moderno Rio de Janeiro.
2004-2005 Encounters with Modernism, Highlights of the Stedelijk Museum Amsterdam,
Shanghai Art Museum, Singapore Art Museum,
Pinacoteca do Estado, São Paulo, Museo de Arte moderna, Rio de Janeiro
1998 Staat van ervaring (handwerk)/state of experience (craft), Stedelijk Museum, Amsterdam
1998 The centre holds: report from the Dutch art scene, Galerie Gmurzynska, Cologne
1997 Wahlverwantschaften: Europaiesche Malerei im Gespräch, Casino, Luxemburg
1996 De kunst van het tentoonstellen/l’art de collectioner, Koninklijk Paleis voor Schone Kunsten, Brussel
1996 Prospettiva del passato: Da Van Gogh ai contemporanei nella racolte dello Stedelijk Museum di Amsterdam, Venice
1994 L’Orizzonte: Da Chagall a Picasso, da Pollock a Cragg, Castello di Rivoli, Turijn
1994 Nothing is secundary: visions in Dutch art, De Burcht, Praag
1993 As long as it lasts, Witte de With, Rotterdam
1992 De Opening, De Pont Stichting voor hedendaagse kunst, Tilburg
1990 Spiel der Spur, Shedhalle, Zürich
1989 Die erste Ausstellung, Kunstverein, Keulen
1987 Hollands landschap/Le paysage hollandais, Museum Overholland, Amsterdam en/and Institut Néerlandais, Parijs
1987 Aanwinsten moderne kunst, Museum Boymans-van Beuningen, Rotterdam
1987 Fünf Künstler aus den Niederlanden, Kunsthalle Zürich
1987 Intentie en rationele vorm, Usine van Dooren, Mol
1986 'Amsterdamse notities' Museum Fodor, Amsterdam (en/and in 1988, in het/in the Keizerlijk Paleis Museum, Peking)
1986 Prix de Rome 1985, Museum Fodor, Amsterdam
1986 Désir du Sud – Etoile du Nord, Museum Fodor, Amsterdam en/and Centre régional d’Art Contemporain, Labège-Innopole, Toulouse

Monografieën
2004 Skullpture, monografie/monograph, uitgever/publisher: Marien Schouten en/and De Pont stichting voor hedendaagse kunst
1997 Het vieze tafeltje/The dirty table, Stedelijk Museum Amsterdam. (tent. cat/exh. cat., teksten van/texts by Rudi Fuchs en/and Marcel Vos, interview met/with Marien Schouten door/by Ulrich Loock
1992 Marien Schouten, Kunsthalle Bern, (tent. cat/exh. cat., teksten van/texts by Ulrich Loock en/and Marcel Vos)
1989 ‘Waarneming en constructie van het werk van Marien Schouten’, Hans Janssen, Jaarboek/Yearbook La rose du bleu, Bonnefantenmuseum, Maastricht
1989 Marien Schouten, Tekeningen en schilderijen 1985-1989, Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam.
(tent. cat. met teksten van/exh. cat. with texts by Hans Janssen en Karel Schampers)
1988 Marien Schouten: Euvres recentes, Institut Néerlandais, Parijs. (tent. cat., tekst van/exh. cat., text by Hannie Boer)

Andere publicaties
2004 'Ongekende sensaties/Unprecedented sensations' Ernst van Alphen in: Marien Schouten, Skullpture
2004 Ernst van Alphen, ‘The space of representation and the representation of space’ in: Art in Mind: How Images Shape Contemporary Thoughts, Chicago, The University of Chicago Press.
2004 ‘De “stille kamer” in Douanekantoor Heerlen, van samenwerking tot Gesamtkunstwerk’, Sandra Spijkerman in: smaak, nr 15
2003 ‘The emerald forest’, Louise Schouwenberg, Frame, nov/dec 2003. p. 102/103
2002 ‘Giotto’s cirkel: Marien Schouten’, in: Rudi Fuchs: Tussen kunstenaars, een romance, de Bezige Bij, Amsterdam
1998 The centre holds: report from the Dutch art scene, catalogue, Leontine Coelewij, Esther Hemmes, Martijn van Nieuwenhuyzen
1997 L’art de collectioner: le xxe siècle dans les collections publiques de Pays Bas, sous la direction de Els Barents, textes de Jaap Bremer (forew. Rudi Fuchs)
1995 Bert Jansen, ‘Goede ketters, de ahistorische blik van Marien Schouten en Francesco Borromini’, in Metropolis M, xvi, 4, p. 34-35 (met beeldbijdrage van/with visual contribution by Marien Schouten, p. 36-39)
1995 David Moos, Architecture of the Mind, galerie Barbara Faber, Amsterdam
1993 Jan van Adrichem, ‘Al het nieuwe doet zich voor als dubbelzinnig: Marien Schouten: Zonder titel (1986), Collectie Museum Boijmans Van Beuningen’, in: Vorm geven aan veelzijdigheid: Opstellen aangeboden aan Wim Crouwel ter gelegenheid van zijn afscheid als directeur van Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam
1993 Marien Schouten, ‘About “The Cloud” by Rosalind Krauss’ in: Cahier I, Witte de With, Rotterdam
1992 Dominic van den Boogerd en Let Geerling, ‘Tussenposities: Ulrich Loock, Marien Schouten en Luc Tuymans in gesprek over schilderkunst’, in: Metropolis M, xiii, p. 36-41
1989 Martijn van Nieuwenhuyzen, ‘Marien Schouten, Museum Boijmans Van Leuningen, Rotterdam’, in: Flash Art International, no. 149
1989 Bert Jansen, ‘Het open systeem van Marien Schouten’, in: Het Financiële Dagblad, 22 juli
1988 Bert Jansen, ‘Kunst zonder centrum: Schuil, Deacon en Schouten’, in: Het Financiële Dagblad, 16 januari
1987 Anna Tilroe, ‘Geslaagde zoektocht naar balans en esthetiek: Deacon, Gijsberts en Schouten en het proces van het maken’, in: De Volkskrant, 27 november
1986 Janneke Wesseling, ‘The spatial inventions of Marien Schouten’, in Museumjournaal xxx, 6, p. 85-86

Bijdragen
Ciska Borsboom 
Reacties