Verlangen om het aardse te ontstijgen

Boezems voorbeeld is de kathedraal van Reims, waarvan hem vooral de plattegrond intrigeert. Die vorm is voor hem een spiritueel logo, dat ook in ander werk van Boezem terugkeert. Het model van de Franse gotische kathedraal is door Boezem gekozen, omdat hij haar ziet als een hoogtepunt van een door de mens geconstrueerde ruimte. Het kunstwerk symboliseert ‘het menselijk verlangen om te vliegen, om op te stijgen naar het goddelijke en al het aardse achter te laten’.2

Na tien jaar waren de populieren zo hoog, dat de Groene Kathedraal in 1996 voor publiek kon worden opengesteld. De bomen zijn geplant op de punten waar in de Notre Dame in Reims de zuilen staan en vormen bovendien de omtrek van de kathedraal. ‘Tevens zal de geringste bries de bladeren van deze boomsoort doen ritselen,’ schreef een dichterlijke Boezem, ‘welk geluid een belangrijke dimensie toevoegt aan dit project.’ De verbindende lijnen in de plattegrond, die projecties zijn van het ribgewelf, zijn met betonnen stenen weergegeven. Rondom de stammen van zijn Italiaanse populieren liet Boezem schelpencirkels leggen als herinnering aan de golven van de Zuiderzee die hier voor de inpoldering spoelden.

Levensduur
In tegenstelling tot de 13de-eeuwse kathedraal van Reims – die voor de eeuwigheid gebouwd lijkt – heeft de Groene Kathedraal een beperkt leven. Wanneer de Italiaanse populieren na enkele tientallen jaren hun maximale hoogte van dertig meter bereiken, evenaren zij de hoogte van de Notre Dame van Reims om daarna langzaam af te sterven. Na een flinke storm zal de Groene Kathedraal tot een ruïne vervallen en in de vorm van de negatieve kathedraal voortleven. Hierin zijn de zuilen gemarkeerd door betonnen stenen in het grasveld.

Gotische bouwkunst
De Groene Kathedraal laat zich herleiden tot de 18de-eeuwse visie op het ontstaan van architectuur uit natuur.3 Zo beschreef de Romeinse architectuurtheoreticus Vitruvius al in zijn Tien boeken over architectuur dat de oorspronkelijke constructie van de Griekse tempel van hout is. De gothische bouwkunst wordt als de meest organische beschouwd. Stenen zuilen, kruisribgewelven en gedecoreerde kapitelen zijn een afspiegeling van boomstammen, samengegroeide takken, gebladerte en vruchten. Waar oude steden zoals Den Bosch en Utrecht de middeleeuwse, stenen varianten laten zien, toont de jonge polderstad Almere een interpretatie van het organische oermodel.

Hoewel de Groene Kathedraal tot de landschapskunst wordt gerekend, kan Marinus Boezem het beste worden omschreven als een ‘ideeënkunstenaar’. Wat mentaliteit betreft is zijn werk onmiskenbaar geworteld in de jaren zestig van de vorige eeuw; rebels ten opzichte van autoritaire waarden. Hij beperkt zich niet tot één stijl of een bepaald soort materiaalgebruik.
Zoals ook uit de Groene Kathedraal blijkt, spelen lucht en wind vaak een belangrijke rol in het werk van Boezem. In 1965 maakte hij zelfs een statement door een ventilator te signeren. Enkele jaren later in 1969 hing Boezem beddengoed uit de ramen van het Stedelijk Museum in Amsterdam als bijdrage aan de tentoonstelling Op losse schroeven. Hiermee liet hij letterlijk en figuurlijk een frisse wind door de museumzalen waaien. In hetzelfde jaar signeerde Boezem de lucht boven Amsterdam met een vliegtuigje.
In 1971 nam Boezem deel aan de beeldenmanifestatie Sonsbeek buiten de perken waaraan ook veel Amerikaanse Conceptual Art en Land Art kunstenaars een bijdrage leverden. Hieraan dankt Nederland zijn traditie van landschapskunst, waarin vooral Flevoland rijk bedeeld is.

Mireille de Putter

Marinus Boezem, De Groene Kathedraal
Marinus Boezem (Leerdam, 1934)
De Groene Kathedraal, 1987-1996
2 delen, elk 150 x 75 m
opdracht 1987, Gemeente Almere1
Collectie Almere / Museum De Paviljoens
Locatie: halverwege Tureluurweg, ten zuidoosten van Almere

Lees het persoonlijke verhaal van kunstambassadeur Mireille Huizenga over de Groene Kathedraal van Marinus Boezem.

In 2010 organiseert Museum De Paviljoens op elke zondag in mei en juni dagtochten naar De Groene Kathedraal en de vier andere bijzondere landschapskunstwerken in Flevoland.

1. Met dank aan de Mondriaan Stichting, Provincie Flevoland, Rijkswaterstaat directie IJsselmeergebied.
2. Edna van Duyn, Fransjozef Witteveen, Boezem oeuvre catalogus, Uitgeverij Thoth i.s.m. Museum De Paviljoens (Almere), Kröller-Müller Museum (Otterlo), De Vleeshal (Middelburg), 1999.
3. Evert van Uitert, ‘Contemplatie, meditatie en devotie in Flevoland’, in: Kunstschrift, jrg. 47, nr. 4 (Land Art: krachtmeting met de natuur), juli/augustus 2003.

Website Marinus Boezem op Wikipedia