Futuristische vliegende stad

Herkenbare elementen van dit ‘compacte gemeenschapshuis’, zoals de trap en het balkon, doen vermoeden dat de constructie een afgeleide is van een gewone eengezinswoning. Toch heeft het geheel iets ongrijpbaars en futuristisch; geen deur maar grote ronde gaten, een trap die moeilijk is te bereiken en materiaal dat niet afschermt, maar vanwege het perspex juist alles laat zien. Wie de installatie beklimt, zal mede door dit transparante materiaalgebruik, wankel en misschien gedesoriënteerd boven komen. Het is precies deze beleving die Höller bij de toeschouwer hoopt op te wekken. De beperking van bewegingsvrijheid maakt dat het publiek letterlijk en figuurlijk even boven de dagelijkse werkelijkheid uit wordt getild.

Flying City
Met dit ontwerp verwijst Höller naar het utopische project van de Russische constructivistische architect G.T. Krutikov. In 1928 ontwierp deze het Compact communal house of the "Flying City”, een ideale stad die op dat moment nog niet kon worden verwezenlijkt. De open constructie van het huis van Krutikov maakte dat interieur en exterieur in elkaar overliepen. Het visionaire huis was, net als de hele stad die Krutikov had bedacht, bedoeld om te kunnen vliegen. Zijn doel was een antwoord te geven op de wensen en behoeftes van het individu.

De utopische gedachte lijkt, net als de openheid en het monumentale karakter ervan, ook een rol te spelen in het Kompaktes Kommunehaus van Carsten Höller. Höller heeft de utopische gedachtegang omgebogen naar een eigen, speelse utopie. Terwijl het werk van Krutikov verwijst naar een ideale vorm van stedenbouw die destijds nog niet gerealiseerd kon worden, vertolkt Carsten Höller het utopische op een vragende wijs. Hier in het stadhuis van Almere, pioniersstad bij uitstek, krijgt de verwijzing een extra actuele lading. Niet alleen is het utopische in de stad al werkelijkheid geworden door het water in land om te zetten, ook kan juist hier een brug naar de toekomst worden geslagen en het visionaire worden gerealiseerd. Waar zijn de mogelijkheden om te experimenteren immers meer aanwezig dan in deze snelst groeiende stad van Nederland?

Prikkelen van zintuigen
Carsten Höller maakt vaker toespelingen op experimentele, futuristische architectuur. In 1996 plaatste hij een prototype van de Futuro (1965-1968) van Matti Suuronen op de tentoonstelling Skop in de Wiener Secession. Hij gebruikte de Futuro als een readymade in combinatie met door hem ontworpen inventieve en opmerkelijke voertuigen. Deze en andere ingrepen in de architectuur bezorgen het publiek vaak een fysieke uitdaging. Zo verbond hij in 1998 op de Biënnale Berlin/Berlin twee verdiepingen van een gebouw met een glijbaan. In Museum Boijmans Van Beuningen leidde de spectaculaire installatie Light Corner (2002), twee lichtmuren met duizenden lampen die sneller flikkerden dan het licht, tot visuele hallucinaties. Höller weet de zintuigen van het publiek steeds zó te prikkelen dat de toeschouwer mee gaat doen. Op die manier daagt Höller de mensen uit om uiteenlopende gemoedstoestanden te ondergaan. Dit leidt weliswaar tot een verlies aan oriëntatie, maar tegelijkertijd wordt de toeschouwer op zichzelf teruggeworpen. Höllers onderzoekende werkwijze komt voort uit zijn achtergrond als bioloog. In tegenstelling tot de wetenschappelijk methode hebben zijn werken echter een speels karakter. Het gaat hem niet om objectieve resultaten, eerder zet hij de toeschouwers aan tot reflectie over hun wensen en verlangens.

In 1999 won Carsten Höller de door Museum De Paviljoens georganiseerde prijsvraag Eingeladen / Uitgenodigd waarbij kunstenaars werd gevraagd een kunstpaviljoen te ontwerpen voor het Lumièrepark in Almere. Uiteindelijk is Höllers winnende ontwerp – Psychotank – niet gerealiseerd. In plaats daarvan is het werk Kompaktes Kommunehaus aangekocht voor De Collectie Almere. De manifestatie Eingeladen / Uitgenodigd was een samenwerkingsverband tussen Stichting Kunst NRW / NL en Museum De Paviljoens.

Nicoline Wijnja

Carsten Höller (Brussel, 1961)
Kompaktes Kommunehaus, 2001
transparant perspex, 300 x 262 x 265 cm
Locatie: Nieuwe burgerzaal, stadhuis Almere
Aankoop 2004, Gemeente Almere / Museum De Paviljoens

Lees het persoonlijke verhaal van kunstambassadeur Nico van Dam over Kompaktes Kommunehaus van Carsten Höller.

Website Carsten Höller bij Air de Paris