Dolen door meditatief labyrint

Polderland Garden of Love and Fire voegt zich zo naadloos in het Almeerse landschap, dat de bezoeker kan twijfelen over wat wel en niet deel uitmaakt van het kunstwerk. Als je de tijd neemt wordt duidelijk dat de smalle kanalen nergens naar toe leiden en geen functie hebben; bovendien kruisen ze elkaar.
Daniel Libeskind heeft het kunstwerk opgebouwd uit vijf lijnen in het landschap: drie smalle kanalen, een betonnen strip en een voetgangerspad dat door middel van bruggen een oversteek over de kanalen mogelijk maakt. Het meest in het oog springend is een betonnen strook met donker grind waarop manshoge aluminium delen staan opgesteld die associaties oproepen met de ruïne van een prehistorisch bouwwerk of met Keltische menhirs.

Juan de la Cruz
Libeskind verwijst met de titel van het landschapskunstwerk naar het gedicht ‘De levende vlam van de liefde’ van de mystieke monnik Juan de la Cruz uit het 16e-eeuwse Spanje. Dit gedicht geeft uitdrukking aan de ziel die brandt van liefde voor God en verlangt naar een vereniging met God. De Spaanse mysticus stond centraal tijdens een tentoonstelling in de Nieuwe Kerk in Amsterdam in 1992. Libeskinds bijdrage in de vorm van een maquette van een ‘tuin der meditatie’ werd opgemerkt door een adviseur van de Gemeente Almere. Dit heeft ertoe geleide dat Polderland Garden of Love and Fire werd aangelegd in Almere-Pampushout.

Kunstwerk
De kanalen van het kunstwerk wijzen in verschillende windrichtingen en verbinden drie steden denkbeeldig met elkaar: Almere, de locatie van Polderland Garden of Love and Fire, Salamanca, waar Juan de la Cruz leefde, en Berlijn, waar Daniel Libeskind nu woont. Een wandeling door het kunstwerk is bedoeld als een spirituele wandeling op weg naar verlichting en eenwording.2 De labyrintische aluminium constructie symboliseert het ronddolen en zoeken in het leven. Deze ontheemding is voor menig bezoeker ook voelbaar in het kunstwerk. Ontworteling is iets wat Libeskind persoonlijk bezighoudt. Hij werd na de Tweede Wereldoorlog in Polen geboren en zijn joodse erfenis leidde hem naar Israël, Amerika en Berlijn. Tegelijkertijd beschouwt hij ontheemding als universeel voor deze tijd, als ‘condition humaine’.

Leegte
Libeskind is met zijn ontwerpen niet zozeer gericht op gebruik en schoonheid van vormen, maar wil in de eerste plaats emoties oproepen. Een terugkerend thema in zijn werk is de leegte. Hiermee wil hij mensen bewust maken van de geschiedenis, verhalen, gebeurtenissen en herinneringen van een plek. Als deconstructivistisch architect stelt hij zich de vraag wat architectuur wezenlijk is en hoe die kan beantwoorden aan de realiteit van het moderne leven. Libeskind is in de eerste plaats een theoreticus, hoewel zijn bureau sinds de bouw van het Joods Museum in Berlijn en de opdracht voor Ground Zero in New York de handen meer dan vol heeft.3

De leegte die er in Libeskinds ontwerp van Ground Zero overblijft, de ‘voetstappen’ van de Twin Towers, heeft dezelfde ‘functie’ als bij het Joods Museum in Berlijn en de Polderland Garden of Love and Fire in Almere: een plek van herdenking. Libeskind benadrukt door de vormentaal de verhalen van een bepaalde plek. Deze beeldtaal van de deconstructivisten is wars van alle traditie en bestaat uit een ‘explosie’ van lijnen, rechte vormen en hellende vlakken. Zo heeft de plattegrond van het Joods Museum de vorm van een gebroken davidsster, verwijzend naar de destructie van de joodse cultuur onder het nazi-regime, en verwijst het ontwerp voor Ground Zero naar de brokstukken na de aanslag van 11 september.

In Polderland Garden of Love and Fire krijgt de bezoeker de ruimte om de ‘tijd’ te overdenken en te beseffen hoe de geschiedenis van Almere zich verhoudt tot gebeurtenissen in de rest van de wereld, zoals de Tweede Wereldoorlog en de aanslagen op 11 september 2001.

Mireille de Putter

Daniel Libeskind, 1946, Polen
Polderland Garden of Love and Fire, 1997
250 x 250 meter
opdracht 1992, Gemeente Almere1
De Collectie Almere / Museum De Paviljoens
Locatie: Pampushavenweg, ten Noordwesten van Almere

In 2010 organiseert Museum De Paviljoens in mei en juni iedere zondag een dagtocht naar Polderland Garden of Love and Fire en de vier andere bijzondere landschapskunstwerken in Flevoland.

1. Met dank aan de Mondriaan Stichting, de Provincie Flevoland en Rijkswaterstaat Directie IJsselmeergebied.
2. Evert van Uitert, ‘Contemplatie, meditatie en devotie in Flevoland’, in Kunstschrift, jrg. 47,
nr. 4 (Land Art: krachtmeting met de natuur), juli/augustus 2003.
3. D. van Hoogstraten, ‘Daniel Libeskind mag WTC-terrein bebouwen’, de Volkskrant, 28 februari 2003.

Lees het persoonlijke verhaal van kunstambassadeur Greta Verduin over Polderland Garden of Love and Fire van Daniël Libeskind.

Website Daniel Libeskind