Standaardisatie en variatie

De werkwijze van het Rotterdamse ontwerpbureau Schie 2.0 kenmerkt zich door een kritische stellingname ten opzichte van de Nederlandse regelgeving.2 Vanuit uiteenlopende disciplines probeert Schie 2.0 bestaande opvattingen en structuren binnen onder meer de stedenbouw en de planologie te doorbreken. Schie 2.0 pleit niet voor het afschaffen van regels, maar voor een goede balans tussen regulering en verantwoordelijkheid van de burger. De voorstellen en projecten van Schie 2.0 zijn een pleidooi voor autarkie, rekken bestaande regels op en ontwikkelen of tonen variaties op bekende stedenbouwkundige of architectonische elementen.

Viva Vinex
Schie 2.0 realiseerde de collages Viva Vinex in opdracht van Museum De Paviljoens voor de gelijknamige tentoonstelling Viva Vinex! (2000). Kunstenaars en vormgevers werden gevraagd om op zoek te gaan naar specifieke kenmerken van Almere vanuit de gedachte dat een nieuwe stad haar eigen kenmerken en eigenschappen ontwikkelt; kenmerken die samenhangen met de snelle groei van dergelijke locaties, de eigentijdse architectuur en de bevolkingsopbouw. In Viva Vinex koos Schie 2.0 er voor om een eigentijds medium, de inktjet print, te gebruiken op het traditionele schilderslinnen. Waar een inktjetprint refereert aan standaardisatie en massaproductie, roept het schilderslinnen associaties op met uniciteit en creativiteit. Schie 2.0 lijkt hiermee te zeggen dat binnen de grenzen van de voorschriften waarmee Vinex-locaties gebouwd worden, genoeg ruimte voor eigen invulling en creativiteit mogelijk is.

Opvulling van openbare ruimte
Dat het ontwerpbureau zich op meerdere terreinen manifesteert, laten zeven straatstukken voor Almere zien. In de ontwerpen doet het bureau suggesties om de openbare ruimte op een creatieve manier in te vullen. Op uitnodiging van de Gemeente Almere bedacht Schie 2.0 een kunstwerk voor de destijds nieuw te bouwen Almeerse woonwijk Tussen de Vaarten. Het bureau stelde voor om zeven langgerekte, rechte straten deels (5 huizen, totaal 25/30 meter) op een andere manier in te vullen, bijvoorbeeld met een boomgaard, heide of een basketbalveld. De straatstukken zouden direct bij het aanleggen van de wijk geïntegreerd worden.

Bijzonder aan de voorstellen is dat op alle denkbare terreinen rekening gehouden is met de geldende regels voor Vinex-locaties. In deze regels is bijvoorbeeld het aantal parkeerplaatsen per woning, de afstand tussen de lantaarnpalen en bomen, de minimale straatbreedte vastgelegd. De opdrachtgever, het Gemeentelijk Grondbedrijf, was zo enthousiast over de straatstukken dat er al snel begonnen werd met de uitwerking van één van de voorstellen. Dit gebeurde zoals gebruikelijk in nauw overleg met alle betrokken partijen waaronder architecten, projectontwikkelaars, politie en brandweer. Ineens werd het strakke kader van de Vinex-regels niet meer gezien als barrière, maar als een uitdaging om te komen tot creatieve oplossingen.

Financiële motieven gaven uiteindelijk de doorslag om de straatstukken niet uit te voeren. Elk straatstuk kende immers zijn eigen karakter en dit zou te zwaar drukken op de begroting van het totale project Tussen de Vaarten. Slechts één straatstuk uitvoeren zou geen recht doen aan het bijzondere karakter van het voorstel. Niettemin beschouwen alle partijen de straatstukken als geslaagd. In een langdurig proces van intensieve samenwerking is er bij de deelnemers een nieuwe manier van kijken ontstaan ten opzichte van de regelgeving van de Vinex-locaties. Schie 2.0 laat zien op welke wijze de regelgeving kan worden opgerekt. De regels hoeven niet persé te resulteren in strakke lijnen en kaders maar laten wel degelijk ruimte voor hele andere invullingen.

Martine Spanjers

Schie 2.0 (Jan Konings, 1966 & Lucas Verweij, 1965 & Ton Matton, 1964)
Viva Vinex, 2000, inktjetprint op doek
4 delen, elk 153 x 153 cm
schenking 2001 (1 deel), permanente bruikleen kunstenaars 2002 (3 delen), Museum De Paviljoens
Zeven straatstukken voor Almere, 1999-2000
6 fotomontages, elk 110 x 60,5 cm
2 maquettes, elk 34,5 x 10,5 x 3,5 cm
Schetsontwerp opdracht 1999, Gemeentelijk Grondbedrijf / Museum De Paviljoens.

1. De Vierde nota ruimtelijke ordening extra (Vinex) bepaalde in 1991 dat er in Nederland 800.000 woningen bijgebouwd moesten worden.
2. Schie 2.0 werd in 1998 opgericht door Lucas Verweij, Jan Konings en Ton Matton. Inmiddels zijn ze niet meer als collectief, maar individueel betrokken bij de invulling van de openbare ruimte, stedenbouw en architectuur.

Lees het persoonlijke verhaal van Pascal Bekkerering, bode in Stadhuis Almere over Viva Vinex van Schie 2.0.