Titia Frieling en Els Scholtes, Museumbos (vanaf 2003)

Het initiatief voor dit Museumbos is genomen door Titia Frieling (Culemborg, 1944) en Els Scholtes (Den Haag, 1951). Eerder waren zij vanuit het Anjerfonds Flevoland betrokken bij de samenstelling van de Cultuurkaart van Flevoland (1993).1 Vanuit de gedachte om traditionele landgoederen een nieuwe vorm te geven en geïnspireerd door de ruimte in Flevoland, vatten zij het plan op hier een hedendaags landgoed te ontwikkelen. Natuur en cultuur zouden hier samen kunnen komen. In 1996 richtten Frieling en Scholtes de stichting Bosland op.2 In het 225 hectare grote Cirkelbos vonden zij een geschikte plek voor hun groene cultuureiland. Het bos dat nu nog in agrarisch gebied ligt, zal uiteindelijk omringd worden door bebouwing en zal dan een belangrijke groene plek zijn in Almere.

Veel snelgroeiende boomsoorten door elkaar
Het Cirkelbos is in de jaren zeventig aangelegd door de Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders (RIJP) voor houtproductie, recreatie en als natuurgebied. Het ontwerp met de cirkelvormige vlakken is gemaakt door de landschapsarchitect Christian Zalm.3 Het is aangelegd als een provisorisch bos: om te zorgen dat het bos zich snel zou ontwikkelen en een gevarieerde leeftijdsopbouw zou krijgen, werden in eerste instantie veel snelgroeiende boomsoorten als populieren geplant. Een groot deel van deze bomen zou op den duur moeten wijken voor andere, duurzamere boomsoorten. Om te zorgen voor diversiteit in het bos werden aan de randen veel verschillende besdragende struiken geplant. Alleen de vlier bleek goed te kiemen. Ook de provisorische bosgedachte bleek haken en ogen te hebben: er was en is niet altijd voldoende budget beschikbaar om delen van het bos te vervangen door andere bomen. Bovendien blijft het leeftijdsverschil relatief klein.

Prijsvraag
De stichting Bosland ontwierp een plan om van dit polderbos een bijzonder bos te maken. Natuurontwikkeling, (tijdelijke) woningen en ateliers, een tentoonstellingsruimte en onderzoek maakten deel uit van dit plan. Daarnaast zouden percelen van het bos door ingrepen van kunstenaars worden omgevormd tot Museumbos.
In 2001 schreef de stichting Bosland in het kader van het 25-jarig bestaan van Almere een openbare prijsvraag uit. Iedereen kon een ontwerp inleveren voor een kavel van het Museumbos. De bossen zouden een compleet en autonoom bos moeten worden van één hectare groot. Belangrijke criteria bij de beoordeling waren de uitvoerbaarheid en duurzaamheid van het ontwerp en de ontwikkeling van het levende materiaal in de tijd. De jury, bestaande uit bosontwikkelaars, kunstenaars en (landschaps)architecten, selecteerde tien ontwerpen die in aanmerking kwamen om te worden uitgevoerd.

In 2003 werd begonnen met de realisatie van de eerste percelen van het museumbos: Tempo (2003) van Boto van der Meulen en het Vlierbomenbloesembessenbos (2003) van Bastiaan Vlierboom. Sindsdien is het Museumbos voortdurend in beweging: de percelen worden klaargemaakt en er wordt begonnen met de realisatie van de ontwerpen. De projecten die al gestart zijn worden in de seizoenen dat dat kan verder uitgewerkt. Ook andere ingrepen in het bos worden ontwikkeld: zo zal er een heuvel verrijzen van ongeveer dertig meter hoog. Met medewerking van een kunstenaar worden de vorm en beplanting van deze heuvel uitgewerkt.

Alle projecten in het Museumbos hebben tijd nodig om te (vol)groeien, maar zullen ook als ze dat punt hebben bereikt nooit statisch zijn. Het levende Museumbos zal blijven veranderen met de seizoenen en met de tijd.

Annick Kleizen

Museumbos
Zalm in blik van Stichting Bosland
Transformatiebos van Stichting Bosland
Labyrint van Titia Frieling en Els Scholtes
In Eenzaamheid van Birthe Leemeijer
Cirkelpad van Next Architects
Tempo van Boto van der Meulen
Vlierbomenbloesembessenbos van Bastiaan Vlierboom

Website Museumbos

© Museum De Paviljoens