Zoeken naar menselijke maat

In 1981 werd op een eilandje in de Leeghwaterplas in Almere Stad een bijzonder kunstwerk gerealiseerd. Met buxusstruiken en veldesdoorn werden de plattegronden van een eenpersoonsflat en de begane grond en eerste verdieping van een eengezinswoning aangelegd. De afmetingen waren gebaseerd op de afmetingen die de Woningwet voorschreef. De kunstenaar achter deze huizen, Anne Mieke Backer, heeft meer geëxperimenteerd met huizen van levend bouwmateriaal, maar niet in deze vorm. De plattegronden van door het rijk gesubsidieerde woningen – woningen waar de jonge stad Almere in een hoog tempo mee opgebouwd werd – waren heel nauw verbonden met deze omgeving.

Confrontatie tussen levend bouwmateriaal en architectuur
In de jaren zeventig, kort na haar afstuderen aan de kunstacademie in Enschede, zocht Anne Mieke Backer zelf naar mogelijkheden om haar levende huizen te realiseren. Het Ministerie van CRM droeg haar project voor naast de ontwerpen voor het kunstproject Beelden Buiten ’76 en het werd gekozen voor realisatie door de RIJP. In het kunstwerk werden architectuur en het levende bouwmateriaal met elkaar geconfronteerd: "Het gaat erom een groot aantal bomen zo te planten, te stekken en te snoeien, te groeperen en te begeleiden, dat het huizen worden. Dat wil zeggen, woonachtige vormen, prieelachtige onderkomens. De ontwerpen zijn erop gericht, het 'bouwmateriaal' in leven te houden."

De goed te manipuleren buxus met de kleine, dichte blaadjes zou niet de kans krijgen om natuurlijk te groeien, maar zou naar de strenge voorschriften van de Woningwet gesnoeid worden. Naast de muren zouden ze ook het meubilair vormen. Na overdracht aan de Gemeente Almere werd er echter nauwelijks beheer uitgevoerd en van de oorspronkelijke plattegronden bleef weinig over. Uiteindelijk werd besloten ze niet meer als kunstwerk te laten bestaan.

Twijfelachtig monument
In 1992 werd het werk opnieuw gerealiseerd aan de Muiderweg, tussen Almere-Haven en Almere-Stad. Backer koos niet voor nieuwbouw van de vorige huizen, maar baseerde zich in haar nieuwe ontwerp op de kleinste woningwetwoning zoals die in de Korn- en Oldewierde van Almere-Haven gebouwd is. Om te zorgen dat het werk deze keer niet vervalt is het ‘Genootschap van het Levende Huis’ in het leven geroepen, dat zorg draagt voor het onderhoud. Nu ontgroeit de buxus de wanden en meubels niet meer. Hoe mooi het er ook bijligt, het blijft een twijfelachtig monument. In het landschap wordt het wel heel duidelijk hoe klein het oppervlak is waarop in deze minimale woningen geleefd moet worden; hoe klein de ruimte is die door de Woningwet als leefruimte werd toebedeeld.

Annick Kleizen

Anne Mieke Backer
Surabaja, Indonesië (1950)
Monument voor een woningwetwoning (1981-1992)
Buxus
Afmetingen: 6,64 x 9,08 meter
Locatie: Almere Haven, Muiderweg
De Collectie Almere / Museum De Paviljoens